** KURUDAKİ İNEKLERİN BESLENMESİ

KURUDAKİ İNEKLERİN BESLENMESİ

Gebe ineklerin gebelik için gereksinim duydukları besin madde miktarı gebeliğin son 2–3 ayı artmaya başlar. Bu nedenle bu dönemde hayvanlar kuruya çıkarılır. İneklerin doğuma yaklaşık iki ay kala sağımdan kesilmesine kuruya çıkarma, doğuma kadar sağılmadan geçen döneme de kuru dönem denilmektedir. Kuruda geçen süre içindeki besleme bir sonraki sağım döneminde yüksek süt verimine sahip olmaları, yavrunun iyi gelişimi ve ananın sağlıklı olması için çok önemlidir. Bu dönemde hayvana verilen enerji ve besin maddeleri hızla gelişmekte olan fötüs ile vücut depolarının tamamlanamayan bölümünün restore edilmesi için kullanılır.

Kuru dönem 2 periyoda ayrılabilir;

1- Dinlenme Periyodu (4–5 hafta)

2- Geçiş Periyodu  (3–4 hafta)

1- Dinlenme Periyodu:
Dinlenme periyodu boyunca enerji gereksinimi düşüktür. Bu dönemde hayvana az miktarda yoğun yem ve bol miktarda kuru ot verilerek işkembenin dinlemesi ve yenilenmesi sağlanır. Vücut kondisyonunu bu dönemde değiştirmek istemek hatalı bir davranıştır. Vücut kondisyon skoru ayarlaması için uygun dönem laktasyonun son dönemidir. Bu döneme uygun besinler; bol miktarda uzun kaba yemler ( saman ve kaliteli kuru ot) ve 3–4 kg Abalıoğlu Derman Kuru Dönem Yemidir.

2- Geçiş Periyodu: 
Geçiş periyodu buzağılamadan 3–4 hafta önce başlar. Yemlerin besin değerleri kademe kademe artırılmalıdır. Bunun için rasyondaki kuru dönem yeminden, süt yemine geçiş yoluna gidilebilir. Geçiş döneminin hedefi, hayvanın sağlığını ve süt üretimini de geliştirerek, düşük besin değerli beslemeden, yüksek besin değerli beslemeye doğru yumuşak bir geçiş sağlamaktır. Araştırmalar, uygun kuru dönem beslemesi ve düzenli bir geçiş periyodunun laktasyon başına 1000 kg’lık bir süt artışı sonuçlandığını göstermiştir.

Süt sığırlarının kuruya çıkartılmasının pek çok yararı bulunmaktadır, bunları kısaca özetlemek gerekirse;

1- İşkembenin dinlenmesi ve yenilenmesi sağlanır. Sağım döneminde yüksek süt verimi amacıyla fazla miktarda yoğun (konsantre) yemler verilir. Özellikle tahıllardan, dolayısıyla da nişasta bakımından zengin yem maddeleri fazla miktarda yedirildiklerinde işkembede sürekli olarak asit ortam oluşur. Bu da zamanla işkembe duvarlarında yıpranmaya yol açar. Halbuki işkembede sindirilen bir çok besin maddesi işkembe duvarından emilmektedir.  Bu nedenle işkembe duvarı yıprandıkça işkembede sindirilen bu besin maddelerinden yeterince yararlanılamaz hale gelinir. Kuru dönemde hayvana 3–4 kg yoğun yem ve bol miktarda kuru ot verilerek işkembenin dinlemesi ve yenilenmesi sağlanır.

2- Meme dokularının dinlenmesini ve yenilenmesini sağlar. Memede sağım sırasındaki faaliyet çok yoğundur. Meme dokularındaki kan dolaşımından proteinler, yağlar, şekerler ve su alınarak süt üretilir. Günde 30–40 kg süt üretilebilmesi için meme dokularından günde yaklaşık 10 ton civarında kanın devir daim yapması gerekir. Bir sağım döneminde memeler bu aşırı faaliyet sonunda yıpranır ve eskisi kadar verimli çalışamaz hale gelir. Kuru dönemde süt üretimi olmadığı için meme dokuları da yenilenir ve daha iyi üretim yapabilecek hale gelir.
3- Ana karnındaki yavrunun daha iyi gelişmesi sağlanır. Buzağı ana karnındaki gelişmesinin % 70’ini gebeliğin son 2–3 aylık kısmında tamamlar ve bu dönemde yapılan besleme hataları sonradan telafi edilemez. Bu nedenle ineğin bu son iki aylık dönemdeki beslenmesi son derece önemlidir.

4- Bir sonraki sağım dönemine hazırlık bakımından da kuru dönem önemlidir. Doğumdan sonra hızla artan süt verimine karşılık yem tüketme kabiliyeti aynı hızla artamaz. Bu nedenle inek yüksek süt verimini sağlamak için bir miktar vücut dokularından harcamak zorunda kalır. Kuru dönemde ineğin yağlandırılmadan fakat iyi bir vücut kondisyon skoru ile (3,5 – 4,0) bir sonraki sağım dönemine girmesi sağlanmalıdır.

İnek kuruya nasıl çıkarılır?

Yüksek verimli inekler doğumdan 60–65,  normal düzeyde süt verimi olanlar ise 55–60 gün önceden kuruya çıkarılır. İnekleri daha uzun bir süre önceden kuruya çıkarmanın bir faydası yoktur, ancak kuruda kalma dönemi daha kısa da olmamalıdır.

Süt verimi, zaten kuruya çıkarma dönemine doğru azalmış hayvanları kuruya çıkarmak için konsantre yem verilmesi kesilir, su yarı yarıya kısıtlanır ve sağım birden bırakılarak inek kuruya çıkarılır. Bazı durumlarda kuruya çıkarma dönemi yaklaşmasına rağmen hayvan hala süt verimini iyice azaltmamıştır. Bu özellikle gebeliğin son döneminde aşırı beslenmiş hayvanlarda ya da kalıtsal olarak görülebilir. Bu gibi hayvanlarda yine konsantre yem verilmesi durdurulmalı ve su kısıtlanmalı fakat sağım sayısı günden güne azaltılarak tedricen kuruya çıkarılmalıdır. Örneğin önce günde tek sağıma sonra da iki günde bir, üç günde bir sağıma indirip ve sonra da tamamen sağmamak gibi bir yöntem uygulanabilir.

Kuru dönemde besleme nasıl olmalıdır?

Kuru dönemin ilk bir ayında yani doğuma bir ay kalana kadar ineklere serbest olarak iyi kaliteli kuru ot ve günlük olarak ta 2–3 kg kuruda inek yemi yedirilmelidir. Eğer iyi kaliteli bir kuru ot yoksa ve kaba yem olarak sadece saman veriliyorsa konsantre yem miktarı 4 kg’a çıkarılmalıdır. Bu dönemde verilen silaj miktarı kesinlikle 10 kg’ı geçmemelidir.
Doğuma 3-4 hafta kala, iyi kaliteli kaba yem yanı sıra verilen konsantre yem miktarı yavaş yavaş artırılarak hayvanın 100 kg canlı ağırlığına 1 kg düşecek miktara ulaştırılır. Bu miktar konsantre yem doğuma kadar devam ettirilir. Bu dönemde verilecek konsantre yemin hayvanın doğumdan sonra yiyeceği süt yemine benzer yapıda bir yem olması önemlidir. Çünkü doğumdan önce işkembedeki mikroorganizma topluluğunu sağım döneminde verilecek konsantre yeme alıştırmak doğumdan sonra hayvanın yem tüketiminin istenilen düzeye daha çabuk ulaşmasını sağlar. Son dönemde ineklere, kalsiyum bakımından zengin konsantre yemler,  yem katkı maddeleri ve yonca gibi kalsiyumca zengin kaba yemler verilmemelidir. Aksi takdirde süt humması ya da doğum felci de denilen hastalığa zemin hazırlanmış olunur.

Kuru dönemdeki ineklerin beslenmesinde nelere dikkat edilmelidir?

1- Kuru dönemde verilecek kaba yemler olabildiğince kaliteli olmalıdır. Çünkü ana karnındaki yavrunun gelişmesi nedeni ile işkembenin hacmi, dolayısı ile yem alma kapasitesi daralmıştır ve bu nedenle kalitesiz kaba yemler işkembede boşa yer kaplayarak hayvanın besin maddeleri bakımından eksik kalmasına neden olabilir. Yine verilen kaba yemler patoz samanı gibi çok ince kıyılmış yemlerden oluşmamalıdır. İnce yemler hayvanların geviş getirmelerini azaltır, dolayısıyla da tükürük salgısı azalmış olur. Bu durum ineklerde işkembe asitliğinin artmasına ve yemlerden iyi yararlanılmamasına neden olur.
2- Kuru dönemde silaj, pancar, domates ve elma posaları ile taze biçilmiş yeşil yemler gibi fazla sulu yemler de yedirilmemelidir. Yine işkembenin kapasitesinin azalmış olması nedeni ile bu yemler fazla miktarda su kapsadığından hayvanlar beslenme eksikliğine uğrayabilir.

3- Küflenmiş, kızışmış ve herhangi bir şekilde bozulmuş yemlerin yedirilmesi yavru atmalara neden olabilir.

4- Kurudaki inekler mutlaka diğer ineklerden ayrılarak, ayrı bir beslenme ve bakım programı uygulanmalıdır.

5- Kurudaki ineklerin aşırı beslenmeleri ve dolayısı ile yağlanmaları kesinlikle önlenmelidir.

6- İneklerin önünde her zaman içebilecekleri şekilde temiz su bulundurulmalıdır.


Tevfik GÜL
Ziraat Yüksek Mühendisi
(Zooteknist)